Khi ai đó nói một cái mùi nghe giống rừng, phần lớn thời gian họ đang nói tới ba thứ. Vỏ một loài cây có tinh dầu ấm, nhựa và lá kim của một loài cây lá nhọn, và cái lõi gỗ khô ráo nằm sâu trong thân. Ba thứ ấy, ở xưởng chúng tôi, thường được gọi bằng tên quen của chúng là quế, thông và tuyết tùng.
Chúng tôi thích kể về ba loài cây này vì chúng có mặt trong đời sống người ta từ rất lâu trước khi có ngành hương. Người mình dùng quế trong bát nước chấm và trong ấm thuốc. Nhựa thông đi vào đèn, vào keo, vào đàn. Gỗ có mùi khô ráo thì đi vào hòm, vào tủ, vào những chỗ cần giữ đồ lâu.
Quế, loài cây mà cái quý nằm ở lớp vỏ
Quế thuộc chi Cinnamomum, và Việt Nam là một trong những nơi trồng quế lớn trên thế giới, với những vùng quen tên như Yên Bái, Quảng Nam, Thanh Hoá, Quảng Ngãi. Điều lạ ở cây quế là giá trị của nó nằm ở lớp vỏ chứ chưa phải ở gỗ, nên người trồng quế chờ nhiều năm rồi mới bóc, và mỗi lần bóc là một lần phải tính rất kỹ.
Vỏ quế mới bóc thì mềm và ẩm, nó tự cuộn lại khi khô, và đó chính là hình cái cuốn quế bạn thấy trong bếp nhà mình. Mùi của nó ấm, hơi ngọt, có chút cay ở cuối, và nó là thứ mùi khiến người ta nghĩ tới bếp lửa và tới những ngày lạnh. Ở xưởng, chúng tôi làm việc với những khúc vỏ dày để tiện thành cốc nến, và chuyện ấy dài nên chúng tôi kể riêng trong một bài khác.
Thông, mùi của nhựa và của lá kim
Thông thuộc chi Pinus, sống được ở đất cằn và ở độ cao, nên nó có mặt trên nhiều vùng đồi của mình. Cái mùi mà mình gọi là mùi thông thực ra đến từ hai chỗ, từ nhựa ứa ra ở vết thương trên vỏ, và từ lớp lá kim rụng dày phủ mặt đất dưới tán.
Đi qua một rừng thông vào buổi trưa nắng, bạn sẽ thấy cái mùi ấy dày lên. Đó là vì nhựa và lá kim toả mạnh hơn khi trời ấm. Mùi thông trong lành, sạch, có cảm giác mở, và nó là lý do nhiều người thấy dễ thở hơn khi bước vào một rừng thông dù chẳng biết vì sao.
Tuyết tùng, cái khô ráo nằm trong lõi gỗ
Tuyết tùng là tên chung mà người mình vẫn dùng cho nhóm gỗ có mùi khô ráo và bền, trong đó có chi Cedrus ở vùng núi cao và một số loài thuộc họ hoàng đàn. Mùi của nó đến từ phần lõi gỗ, nên nó thường là thứ đứng cuối trong một hướng mùi, cái phần còn lại sau khi những lớp trên đã bay.
Từ rất lâu, người ta đã dùng gỗ có mùi này để làm hòm đựng, làm tủ, làm những hộp cất giữ, vì nó giúp đồ bên trong đỡ bị mối và bị ẩm. Nên khi bạn ngửi một cái mùi có tuyết tùng ở dưới cùng, cái cảm giác vững chãi và khô ráo mà bạn nhận được là có thật, nó đến từ đúng công việc mà loài gỗ ấy đã làm hàng trăm năm.
Vài câu hỏi bạn hay gửi cho chúng tôi
Vì sao ba loài cây này hay đi cùng nhau
Vì chúng bù cho nhau. Quế cho hơi ấm, thông cho cái mở và trong lành, tuyết tùng cho cái khô ráo ở phía dưới để mùi đứng lâu hơn.
Quế của Việt Nam có gì đáng nói
Việt Nam là một trong những nơi trồng và xuất khẩu quế nhiều trên thế giới, với những vùng quế lâu năm ở Yên Bái, Quảng Nam, Thanh Hoá và Quảng Ngãi. Đây là một cái nghề gắn với đồi núi và với nhiều gia đình ở đó.
ZUNGZA dùng những nguyên liệu này thế nào
Chúng tôi giữ tối đa ba hướng mùi chính cho mỗi món, còn cách phối thì là việc trong xưởng. Trên nhãn, bạn sẽ thấy sáp đậu nành phối trộn bởi ZUNGZA và tinh dầu pha chế bởi ZUNGZA.
Đọc tiếp chuyện cây quế mười lăm năm, bốn hướng mùi rừng trong một cái cốc, và ba nguyên liệu quen khác trong mùi.