Khó vì tiếng Việt gần như không có từ riêng cho mùi. Mùi được gọi bằng tên của vật phát ra nó, hoặc bằng từ vay từ vị giác. Màu sắc có hệ từ riêng, còn mùi thì phải dắt theo một vật mới gọi được.
Gọi tên một màu và gọi tên một mùi khác nhau ở đâu?
Màu gọi được bằng một từ đứng riêng: đỏ, xanh, vàng, nâu. Từ đó không cần nêu vật nào.
Mùi thì ngược lại. Phần lớn cách gọi mùi trong tiếng Việt đều có dạng mùi của một vật: mùi chanh, mùi khói, mùi gỗ, mùi đất sau mưa.
Khi không có vật để dắt theo, người nói chuyển sang vay từ của vị giác và của xúc giác: ngọt, chua, gắt, ấm, mát, khô, dày. Những từ này không sinh ra để nói về mùi, nên mỗi người hiểu lệch nhau một chút.
Có ngôn ngữ nào có từ riêng cho mùi không?
Có. Giới nghiên cứu ngôn ngữ đã ghi nhận vài ngôn ngữ ở Đông Nam Á có một bộ từ gốc dành riêng cho mùi, trong đó nhóm được nhắc nhiều là tiếng của người Jahai ở bán đảo Mã Lai.
Trong những ngôn ngữ đó, một từ mùi hoạt động giống một từ màu: nó chỉ một nhóm mùi, không chỉ một vật.
Điều này cho thấy giới hạn không nằm ở mũi người mà nằm ở bộ từ sẵn có. Người nói tiếng Việt vẫn phân biệt được rất nhiều mùi, chỉ là không có từ để gọi gọn.
Vì sao hai người ngửi cùng một hũ lại mô tả khác nhau?
Ba lý do, và không lý do nào là do ai sai.
Thứ nhất, mỗi người dắt theo một vật khác nhau. Cùng một nét khói, người lớn lên ở nông thôn gọi là mùi rạ, người khác gọi là mùi gỗ cháy.
Thứ hai, mùi gắn với ký ức. Một nét hương quen sẽ được gọi bằng tên của lần gặp đầu tiên, không phải bằng tên nguyên liệu.
Thứ ba, thứ tự. Mùi mở ra theo thời gian, nên người ngửi lúc vừa mở nắp và người ngửi sau một giờ đang nói về hai lớp khác nhau. Phần này ghi ở bài hương đầu, hương giữa, hương cuối.
Mô tả một mùi thì nên bám vào gì?
Bốn trục, dùng được cho cả người bán và người mua.
Trục một là nguồn: vỏ cây, nhựa cây, lá vừa vò, khói, đất ẩm, cỏ khô. Nêu vật thì người nghe hình dung được ngay.
Trục hai là nhiệt độ cảm nhận: ấm hay mát. Trục ba là độ dày: mỏng hay dày, trong hay đục.
Trục bốn là thời gian: lúc mới mở, sau một giờ, lúc gần tàn. Bốn trục này đo được bằng cách ngửi lại, nên hai người nói với nhau vẫn khớp.
Vì sao các họ mùi lại được dựng lên?
Vì cần một bộ từ chung để nói chuyện với nhau. Các họ mùi là cách nhóm nhiều mùi lẻ vào một nhóm có tên, giống cách sắp sách lên kệ theo chủ đề.
Hệ này không phải tự nhiên mà có. Nó là một quy ước của ngành, nên mỗi bảng phân họ lại chia hơi khác nhau.
Phần nền về cách chia nhóm nằm ở bài các họ mùi trong nước hoa.
Khi đi mua thì hỏi câu nào cho đúng?
Hỏi theo nguồn, không hỏi theo cảm nhận. Câu hỏi mùi này có dễ chịu không thì mỗi người trả lời một kiểu.
Câu hỏi dùng được hơn: trong đó có nét khói không, có nét ngọt của nhựa cây không, lúc gần tàn còn lại nét gì. Những câu này có đáp án đọc được trên tem.
Thêm một câu đáng hỏi: mùi rõ trong phạm vi bao nhiêu mét. Đây là con số đo được, không phải nhận định.
Tên mùi trên nhãn nói được bao nhiêu phần?
Không nhiều, và đó là giới hạn của mọi nhãn. Một cái tên gợi được hướng, nhưng không thay được một lần ngửi.
Tên mùi của ZUNGZA là tên của một nơi chốn, không phải tên nguyên liệu. Cách đặt tên đó nói về khung cảnh, nên phần nguyên liệu phải đọc riêng ở dòng thành phần.
Tem ghi tên mùi bằng chữ hoa bỏ dấu. Lý do nằm ở bài vì sao tên mùi trên tem ZUNGZA không dấu.
ZUNGZA ghi phần mùi trên tem thế nào?
Theo ba tầng: tầng đầu, tầng giữa, tầng cuối. Tem không ghi phần trăm của từng nguyên liệu.
Cách ghi theo tầng trả lời được đúng câu hỏi thời gian ở trên: nét nào tới trước, nét nào ở lại sau.
Mỗi mùi của ZUNGZA giữ tối đa ba nét chính. Trang Nước hoa ghi lý do: mũi người nhớ theo cụm chứ không nhớ theo danh sách.
Một chai tinh dầu 15 ml giá 390.000₫ là cách rẻ hơn để ngửi thử một vùng hương trước khi mua hũ nến.
FAQ
Vì sao tiếng Việt không có từ riêng cho mùi?
Phần lớn ngôn ngữ, gồm tiếng Việt, gọi mùi bằng tên vật phát ra mùi hoặc bằng từ vay của vị giác. Một số ngôn ngữ ở Đông Nam Á có bộ từ gốc dành riêng cho mùi.
Mô tả một mùi thì nên nói gì?
Nêu nguồn, nêu nhiệt độ cảm nhận, nêu độ dày, rồi nêu thứ tự thời gian. Bốn trục này kiểm lại được bằng một lần ngửi.
Hai người mô tả một mùi khác nhau thì ai đúng?
Cả hai có thể cùng đúng. Mỗi người dắt theo một vật khác nhau, có ký ức khác nhau, và có thể đang ngửi hai lớp khác nhau của cùng một mùi.
Họ mùi là gì?
Là cách nhóm nhiều mùi lẻ vào một nhóm có tên, để nói chuyện cho gọn. Đây là quy ước của ngành, nên mỗi bảng phân chia hơi khác nhau.
Tên mùi trên nhãn ZUNGZA là tên gì?
Tên của một nơi chốn, không phải tên nguyên liệu. Phần nguyên liệu đọc ở dòng thành phần, ghi theo ba tầng đầu, giữa, cuối.