Cơn mưa đầu mùa xuống vài phút là mùi đã lên. Ai lớn lên ở vùng có mùa mưa rõ đều nhận ra nó, và gần như không ai gọi được tên cho tới khi có người nói cho biết.
Mùi ấy có tên là petrichor. Thành phần được nhắc tới nhiều nhất trong nó là geosmin, một hợp chất do vi khuẩn sống trong đất tạo ra, bên cạnh những chất dầu từ thực vật tích lại trong đất và trên đá. Khi nước mưa chạm xuống, các chất này được giải phóng vào không khí và bay lên cùng hơi nước.
Geosmin and the human nose
Geosmin được sinh ra bởi một số vi khuẩn trong đất, trong đó nhóm được nghiên cứu nhiều là Streptomyces. Mũi người rất nhạy với chất này, nhạy tới mức chỉ cần một lượng cực nhỏ trong không khí là đã nhận ra. Đó là lý do mùi đất sau mưa thường đến trước cả cảm giác ẩm trên da.
Cùng hợp chất ấy, bạn còn gặp nó ở chỗ khác: một củ cải mới rửa, một con cá nuôi ao, hoặc một ly nước để lâu trong bể xi măng. Người ta gọi chung là mùi đất, mùi bùn, và thường thấy dễ chịu ở ngoài trời nhưng khó chịu khi nó xuất hiện trong thức ăn.
Why the smell only rises when it rains
Trong những ngày khô, các chất này nằm yên trong lỗ rỗng của đất và trong lớp bụi trên đá. Giọt mưa rơi xuống mặt đất khô sẽ đẩy không khí trong lỗ rỗng đó ra ngoài, kéo theo những hạt nhỏ mang mùi. Mưa nhẹ sau một đợt khô dài thường cho mùi rõ nhất; mưa rất to và kéo dài lại làm mùi loãng đi vì đất đã ướt sẵn.
Thuật ngữ petrichor được đề xuất trong một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature năm 1964. Từ đó tới nay, nó là cách gọi gọn nhất cho một trải nghiệm mà gần như mọi nền văn hoá đều có từ riêng để nói.
What this has to do with scent indoors
Trong quá trình làm mùi, chúng tôi thấy nét đất ẩm là thứ khó đặt đúng chỗ nhất. Nó làm một mùi rừng trở nên thật, nhưng nếu nhiều hơn mức cần thì cả hũ nến sẽ nghiêng về mùi bùn. Đây là quan sát trong xưởng của ZUNGZA, không phải một tỉ lệ chuẩn cho mọi công thức.
A few questions you often send us
Is the smell of earth after rain harmful
Bản thân việc ngửi thấy mùi này trong không khí ngoài trời là chuyện bình thường và không phải dấu hiệu nguy hiểm. Nếu mùi đất xuất hiện trong nước uống hoặc trong thức ăn, đó là chuyện khác và nên kiểm tra nguồn nước hoặc nguồn thực phẩm.
Why some people cannot smell it
Độ nhạy với từng hợp chất mùi khác nhau theo từng người, và có người gần như không nhận ra geosmin trong khi người bên cạnh thấy rất rõ. Chuyện này bình thường, giống như ngưỡng cảm nhận vị đắng cũng không giống nhau.
Can this smell be recreated in a candle
Có thể gợi lại cảm giác đó bằng cách phối các nét đất, rêu và gỗ ẩm, nhưng khó nói là tái tạo. Mùi sau mưa còn gắn với độ ẩm, nhiệt độ và cả tiếng mưa; thiếu những thứ đó thì phần hương chỉ làm được một nửa việc.