Trước khi đồng hồ cơ phổ biến, nến chia khấc từng được dùng để đo thời gian. Cách đo đó chỉ gần đúng. Lý do nằm ở chính cách một cây nến cháy.
Nến chia khấc đo thời gian thế nào?
Thân nến được kẻ vạch thành nhiều khấc bằng nhau. Cháy hết một khấc là hết một quãng, và người dùng đếm quãng thay vì đọc kim.
Cách này dùng được vào ban đêm và trong phòng kín, nơi đồng hồ nắng không đọc được. Nó cũng không cần ai trông, chỉ cần nhìn lại thân nến.
Người Việt đo thời gian bằng hương ra sao?
Tiếng Việt có sẵn một đơn vị theo vật liệu: một tuần hương. Quãng đó lấy theo thời gian một nén hương cháy hết, không lấy theo phút.
Đây là cách đo theo thứ đang cháy, giống nến chia khấc. Hai cách cùng một nguyên tắc: lấy một vật cháy đều làm thước.
Vì sao có kiểu đấu giá kết thúc bằng một mẩu nến?
Ở Anh từng có lối bán đấu giá mà phiên khép lại khi một đoạn nến cháy hết. Ai ra giá cuối trước lúc lửa tắt thì được hàng.
Cách làm đó cho một mốc dừng mà không ai cầm đồng hồ. Nó cũng cho thấy người thời đó tin là tốc độ cháy đủ đều để làm trọng tài.
Vì sao một cây nến không phải cái đồng hồ chuẩn?
Bốn thứ làm tốc độ cháy đổi:
- Cỡ bấc. Bấc lớn thì lửa cao và sáp đi nhanh hơn.
- Gió lùa. Lửa nghiêng làm phần sáp cháy lệch, không đều.
- Loại sáp và khoảng nóng chảy của nó, như bài nhiệt độ nóng chảy của sáp ghi.
- Đường kính lòng cốc, vì nó quyết định vũng sáp mở rộng tới đâu.
Đổi một trong bốn thứ đó là đổi số giờ. Vì vậy một cây nến đo được quãng, nhưng không đo được phút.
Vậy thời gian cháy ghi trên hũ nến nghĩa là gì?
Đó là một khoảng, đo trong điều kiện nhất định, không phải một con số cứng.
Trên web ZUNGZA có hai mốc: hũ vỏ quế 120 g ở mức 400.000₫ ghi cháy gần 40 giờ, và set 9 nến tealight 20 g ở mức 290.000₫ ghi mỗi hũ cháy 5 đến 6 giờ.
Điều kiện đi kèm cũng được ghi: cắt bấc còn khoảng 5 mm trước mỗi lần thắp, đốt liên tục 2 đến 4 giờ mỗi lần, tránh gió lùa, và dừng khi còn khoảng 1 cm sáp.
Hai con số đó có chia đều theo gam không?
Không. 20 g cho 5 đến 6 giờ, còn 120 g cho gần 40 giờ. Nhân sáu lần gam không ra sáu lần giờ.
Phần giải thích nằm ở bài nến 120 g và nến 200 g, sao không tính theo gam. Lòng cốc nông và rộng mở vũng sáp khác lòng cốc sâu, nên lượng sáp không phải thước duy nhất.
Thắp nến để đếm thời gian còn dùng vào việc gì?
Dùng làm mốc cho một việc ngắn, không làm thước chính. Thắp một hũ tealight rồi làm xong việc trước khi nó tắt là một cách đặt giới hạn cho buổi làm.
ZUNGZA có một trang thắp nến trên màn hình, kèm hẹn giờ và tiếng nền. Trang đó dùng số phút của máy, không dùng thân nến làm thước.
Ba điều cần nhớ khi đọc số giờ cháy
- Số giờ là khoảng, không phải mốc cố định.
- Số giờ đi kèm điều kiện thắp. Bỏ điều kiện thì số giờ ngắn lại.
- Số giờ không nói mùi rộng bao nhiêu. Mùi rõ nhất trong khoảng một mét quanh hũ.
Câu hỏi thường gặp
Nến chia khấc có đo chính xác được không?
Không. Cỡ bấc, gió lùa, loại sáp và đường kính cốc đều làm tốc độ cháy đổi. Nến đo được quãng, không đo được phút.
Một tuần hương là bao nhiêu phút?
Tiếng Việt không gán số phút cố định cho quãng này. Đó là thời gian một nén hương cháy hết, nên nó đổi theo loại hương.
Thời gian cháy trên hũ nến ZUNGZA là bao nhiêu?
Hũ vỏ quế 120 g ghi cháy gần 40 giờ. Mỗi hũ tealight 20 g ghi cháy 5 đến 6 giờ. Hai số đi kèm điều kiện thắp.
Làm gì để không mất giờ cháy?
Cắt bấc còn khoảng 5 mm trước mỗi lần thắp, đốt liên tục 2 đến 4 giờ, tránh gió lùa và luồng điều hoà thổi thẳng vào lửa.
Vì sao số giờ không chia đều theo gam sáp?
Vì vũng sáp mở theo đường kính lòng cốc. Lòng cốc nông và rộng mở gần hết mặt ngay lần đầu, nên sáp đi nhanh hơn.