Vỏ quế khi còn trên cây là một lớp áo ôm quanh thân. Bóc ra, nó là một tấm phẳng. Vậy mà chỉ sau vài ngày phơi, tấm vỏ ấy tự cuộn lại thành ống. Lý do nằm ở chỗ hai mặt của tấm vỏ mất nước không bằng nhau, và mặt co nhiều hơn sẽ kéo cả tấm về phía mình.
Hai mặt, hai tốc độ
Mặt trong của vỏ là mô sống, nhiều nước, mềm và dày đặc tế bào. Mặt ngoài là lớp bần đã hoá gỗ, khô hơn ngay từ đầu và ít nước để mất.
Khi đem phơi, mặt trong mất nước nhiều hơn và co lại mạnh hơn, trong khi mặt ngoài gần như giữ nguyên kích thước. Một tấm vật liệu có hai mặt co khác nhau thì không thể ở phẳng, nó buộc phải cong về phía mặt co nhiều. Vì vậy vỏ quế luôn cuộn với mặt trong nằm ở lòng ống.
Đó cũng là lý do những thanh quế bạn thấy ngoài chợ đều cuộn cùng một chiều, không phải do người ta uốn từng thanh.
Những điều làm hình cuộn khác nhau
Độ dày của vỏ là yếu tố lớn nhất. Vỏ mỏng từ cành nhỏ cuộn chặt thành ống khít. Vỏ dày từ cây nhiều năm cuộn chậm hơn và thường chỉ cong thành một vòng rộng, đôi khi không khép kín.
Tốc độ phơi cũng đổi kết quả. Phơi chậm trong bóng râm thoáng gió cho vỏ co đều và giữ mùi tốt hơn. Phơi gấp dưới nắng gắt làm mặt ngoài khô cứng trước khi mặt trong kịp co, tấm vỏ khi ấy dễ nứt dọc thay vì cuộn gọn.
Người làm nghề còn chủ động can thiệp. Vỏ có thể được ép vào khuôn trong lúc còn dẻo để giữ một hình dáng định trước, và đó chính là bước tạo hình cho những chiếc cốc.
Vì sao điều này quan trọng với một chiếc cốc
Một chiếc cốc làm từ nguyên khúc vỏ quế không phải là vỏ được cắt ra rồi dán lại. Nó là tấm vỏ được uốn khi còn dẻo, rồi để cho chính quá trình khô tự siết nó vào hình dáng ấy.
Vì lực siết đến từ bên trong vật liệu chứ không từ keo, mỗi chiếc cốc giữ lại dấu vết riêng của tấm vỏ đã làm ra nó. Chỗ vỏ dày hơn sẽ cong ít hơn, chỗ có mắt cây sẽ để lại một nếp gợn. Không có hai chiếc giống nhau, và đó là hệ quả tự nhiên chứ không phải chủ ý trang trí.
Chúng tôi kể kỹ hơn trong bài về cây quế mười lăm năm và khúc vỏ thành cốc nến cùng bài về hình khối chiếc cốc.
Một chút về những chiếc cốc của chúng tôi
Cốc nến ZUNGZA làm từ nguyên khúc vỏ quế Trà Bồng, uốn trong khuôn rồi phơi tự nhiên trước khi mài. Chúng tôi không ép vỏ phẳng rồi cuốn lại, vì làm vậy sẽ mất đi chính cái lực mà cây để lại.
You can see the products on hũ nến vỏ quế, or read more about quá trình từ vỏ quế thành cốc.
A few questions you often send us
Vì sao vỏ quế tự cuộn lại
Vì mặt trong nhiều nước hơn nên co mạnh hơn khi khô, kéo cả tấm vỏ cong về phía nó.
Vì sao thanh quế nào cũng cuộn cùng một chiều
Vì mặt trong luôn là mặt co nhiều hơn, nên nó luôn nằm ở lòng ống. Đây là hệ quả của vật liệu chứ không do người uốn.
Vỏ dày và vỏ mỏng cuộn khác nhau thế nào
Vỏ mỏng cuộn chặt thành ống khít. Vỏ dày từ cây nhiều năm thường chỉ cong thành vòng rộng và có khi không khép kín.
Phơi nắng gắt có nhanh hơn không
Nhanh hơn nhưng thường xấu hơn. Mặt ngoài khô cứng trước khi mặt trong kịp co, vỏ dễ nứt dọc, và tinh dầu cũng bay đi nhiều hơn.