Bat Trang lies along the Red River east of Hanoi and is one of the most familiar names when Vietnamese people talk about ceramics. Walking through the village now, you see both small hand workshops and large factories, standing side by side on the same road.
A ceramic piece is the result of three things. The clay decides the form and the strength. The glaze decides the colour and the surface. The fire decides the part the maker cannot fully control, and it is also the part that makes two pieces from the same mould still differ.
The main steps
- Preparing the clay: filtering, kneading, and letting it rest so the water is even and all air bubbles are gone.
- Forming: thrown on the wheel, pressed in a mould, or built by hand depending on the piece.
- Drying and trimming: the piece is dried to the point where it can be trimmed, the foot cut and the surface smoothed.
- A first firing, then glazing, then a second firing; the order can differ between traditions.
- Firing: the heat rises along a calculated curve, holds at the top, then falls slowly. Cooling too fast crazes the glaze and cracks the body.
Unglazed ware and glazed ware
Gốm không tráng men để lộ xương đất, xốp hơn, thấm nước và dầu, nên đổi màu theo thời gian dùng. Gốm tráng men có một lớp thuỷ tinh mỏng phủ ngoài, nên giữ màu ổn định, dễ vệ sinh và không thấm. Với đồ đựng thực phẩm ướt, gốm tráng men thường là lựa chọn dễ hơn; với đồ trưng bày hoặc chậu cây, gốm mộc lại cho bề mặt mà men không cho được.
Ở xưởng của ZUNGZA, chúng tôi hay so sánh chuyện này với việc chọn cốc nến: thuỷ tinh giữ mọi thứ ổn định và dễ đọc, còn vật liệu mộc thì đổi theo thời gian. Không loại nào tốt hơn, chỉ là hai kiểu quan hệ khác nhau với món đồ.
Where to look when you look at a ceramic piece
Nhìn đáy và chân: đường cắt gọn, không lẹm, không dính men vào chỗ đặt. Nhìn miệng: đều, không méo khi đặt úp trên mặt phẳng. Nhìn men: kiểm tra chỗ giáp mối và chỗ lõm, vì đó là nơi men dễ đọng hoặc mỏng. Gõ nhẹ: tiếng đục và ngắn thường đi cùng xương gốm còn xốp hoặc có vết nứt.
A few questions you often send us
Is a crazed glaze a flaw or a decoration
Có cả hai. Một số dòng gốm chủ ý tạo mạng rạn trên men và xem đó là vẻ đẹp riêng. Rạn ngoài ý muốn thì thường xuất hiện không đều, đi kèm cảm giác gợn tay, và có thể dẫn tới thấm nước qua chỗ rạn.
Is ceramic ware safe with food
Phần lớn gốm gia dụng bán ra là để dùng với thực phẩm, nhưng chuyện này phụ thuộc vào loại men và cách nung, nên với món không rõ nguồn thì nên hỏi người bán. Với đồ trang trí hoặc đồ mua ở chợ du lịch, đừng mặc định là dùng cho thực phẩm được.
Why do two pieces of the same design differ in colour
Vì vị trí trong lò, nhiệt độ thực tế và độ dày men đều tạo khác biệt. Trong nghề gốm, sự khác nhau nhẹ giữa các món cùng mẻ là bình thường chứ không phải lỗi.