Xưởng của ZUNGZA nằm trong làng nghề Vạn Phúc, Hà Đông. Buổi sáng, đi trong ngõ, bạn vẫn nghe được tiếng máy dệt từ vài nhà, một thứ tiếng đều đều mà người ở đây nghe như tiếng nền.
Lụa là sợi do con tằm tạo ra khi làm kén, được kéo thành tơ rồi dệt thành tấm. Vạn Phúc là một làng dệt lâu năm ở vùng Hà Đông, nổi tiếng với các loại lụa dệt hoa văn nổi trên nền, và tới nay vẫn còn nghề trong làng dù số nhà làm đã khác trước rất nhiều.
Đường đi của một tấm lụa
- Trồng dâu và nuôi tằm: tằm ăn lá dâu, tới lúc chín thì nhả tơ làm kén.
- Kéo tơ: kén được xử lý để lấy sợi tơ liên tục, nhiều sợi chập lại thành một sợi dệt được.
- Guồng và mắc: sợi được lên guồng, mắc thành sợi dọc trên máy dệt.
- Dệt: sợi ngang đi qua sợi dọc theo một cấu trúc định trước, và chính cấu trúc này tạo ra hoa văn.
- Nhuộm và hoàn thiện: nhuộm, giặt, là phẳng, kiểm tra lỗi.
Ba cách tự kiểm tra một tấm lụa
Thứ nhất là chạm: lụa tơ tằm mát tay lúc đầu và ấm lên rất nhanh khi áp lâu, còn nhiều loại sợi tổng hợp thì giữ cảm giác mát hoặc hơi trơn như nhựa. Thứ hai là nhìn dưới ánh sáng nghiêng: lụa tơ tằm phản sáng đổi theo góc nhìn, không phải một lớp bóng đều. Thứ ba là bóp nhẹ trong lòng bàn tay rồi thả ra: lụa tơ tằm thường có nếp mềm và tự giãn dần.
Không cách nào trong ba cách trên là chứng cứ chắc chắn, và cách kiểm tra bằng đốt sợi thì chúng tôi không khuyến nghị làm với hàng chưa mua. Nếu cần chắc chắn, hãy hỏi người bán về thành phần và yêu cầu thông tin bằng văn bản.
Vì sao một làng nghề vẫn còn nghề
Trong quá trình làm việc tại Vạn Phúc, chúng tôi thấy điều giữ nghề lại không chỉ là kỹ thuật mà là chuỗi việc quanh nó: người mắc sợi, người sửa máy, người nhuộm, người bán, và những gia đình có ba thế hệ cùng biết một việc. Khi một mắt trong chuỗi mất đi, các mắt còn lại yếu theo. Đây là quan sát của chúng tôi khi ở trong làng, không phải một nghiên cứu về làng nghề.
Vài câu hỏi bạn hay gửi cho chúng tôi
Lụa có bền không
Bền nếu được dùng đúng. Lụa sợ nắng trực tiếp lâu, sợ chất tẩy và sợ ma sát mạnh. Giặt tay nước mát với chất giặt dịu, phơi trong bóng mát, là phẳng ở nhiệt độ thấp qua một lớp khăn.
Lụa và satin khác nhau thế nào
Lụa nói về nguyên liệu là tơ tằm, còn satin nói về cách dệt và có thể dệt từ nhiều loại sợi. Một tấm satin có thể là tơ tằm, cũng có thể là sợi tổng hợp, nên tên gọi này không cho biết thành phần.
ZUNGZA có làm đồ lụa không
Hiện tại chúng tôi không dệt lụa. Chúng tôi dùng khăn lụa trong một số cách gói quà, và làm việc trong làng nghề này vì đó là nơi xưởng đặt chân.